2-2-1- مفاهیم و تعاریف سرمایه فکری
از دیدگاه حسابداری مالی سرمایه‌ها به دو دسته ملموس (مشهود) و غیرملموس(نامشهود) طبقه بندی می شوند. دارایی‌های و سرمایه‌های ملموس شامل تمامی امکانات فیزیکی مانند زمین، ساختمانها وتجهیزات تولیدی می‌باشد، تعریف سرمایه از نگاه صاحب نظران مدیریتی به سرمایه‌ متفاوت می‌باشد همان گونه که آدام اسمیت تمامی ذخایر ثابت، توانایی‌هایی مفید و تمام ساکنان آن کشور را به عنوان سرمایه نام می برد. جاستین اسلی[2] چهار نوع از سرمایه‌های ثابت را به توضیح زیر طبقه بندی نمود.

  • وسایل و تجهیزات مفید که ابزار تجارت هستند
  • ساختمان به عنوان وسیله‌ای برای کسب درآمد
  • بهبود و توسعه زمین
  • به دست آوردن توانایی‌های مفید از تمامی کارکنان
  • امروزه بر بهره‌گیری و بهره گیری از ظرفیتهای بالقوه سازمانها از سرمایه‌های ناملموس تاکید می گردد اما شناخت سرمایه‌های ناملموس برای سازمانها امری مبهم می‌باشد. برای شناخت سرمایه های ناملموس لسلی وذرلی[3] در سال 2003 آنها را در چهار سطح تعریف نمود که شامل سطوح فردی ، اجتماعی، جامعه و ساختار می‌باشد.
    سرمایه فکری زاده عرصه علم و دانش می باشد. هنوز این واژه در دوران تکوین خود بسرمی برد. علی رغم این که ، سیستم های بیشتری در حال بهره گیری از سرمایه فکری هستند، اما هنوز هم بسیاری از افراد شاغل در سازمان ها و بنگاه های اقتصادی اطلاعی از این مفهوم ندارند (زنجیردار و همکاران، 1387).
    مفهوم سرمایه فکری اغلب مورد بحث بوده می باشد، اما همیشه به خوبی تعریف نشده می باشد و کلمات مختلفی برای تفسیر این مفهوم مورد بهره گیری قرار گرفته می باشد. مردم تمایل دارند از اصطلاحاتی مانند دارایی ها، منابع یا محرک های عملکرد به جای کلمه­ی “سرمایه” بهره گیری کنند. آنان “واژه­ی فکری” را با کلماتی مانند نامشهود،  بر مبنای دانش مالی یا غیرمالی جایگزین می­کنند. بعضی ازحرفه ها (مانند حسابداری مالی ، حسابرسی و…) نیز تعاریف کاملا متفاوتی مانند دارایی های ثابت غیرمالی که موجودیت عینی و فیزیکی ندارند اما ، توسط بنگاه اقتصادی نگهداری و از طریق حقوق قانونی قابل شناسایی و کنترل هستند ، ارایه کرده اند ( مار، 2008).
    تعاریف متعددی از سرمایه فکری یا انسانی مطرح شده که هر یک خواص و ویژگی‌های متفاوتی را از سرمایه‌ انسانی مورد تاکید قرار می‌دهند.  استوارت معتقد می باشد سرمایه فکری مجموعه ای از دانش، اطلاعات ، اموال فکری، تجربه، رقابت و یادگیری سازمانی می باشد که می­تواند برای ایجاد ثروت به کارگرفته گردد. در واقع، سرمایه فکری کلیه کارکنان، دانش سازمانی و توانایی های آنان را برای ایجاد ارزش افزوده در بر می­گیرد و باعث ایجاد منافع رقابتی مستمر می­گردد (قلیچ لی و مشبکی،1386).
    به اعتقاد بنتیس ( 1998) سرمایه فکری می­تواند به عنوان مجموعه ای از دارایی های نامشهود (منابع، توانایی ها، رقابت) تعریف گردد که از عملکرد سازمانی و ایجاد ارزش به دست می آیند.
    پیتر هوتز (1998) سرمایه انسانی را در زمان ،تجربه ، هدف وتوانایی‌های یکی از افراد خانوار که می‌تواند در فرایند تولید تأثیر داشته باشد معرفی می کند.
    ادوینسون و مالون[4] می­گویند سرمایه فکری اطلاعات و دانش مورد بهره گیری برای کارکردن، برای ایجاد ارزش می باشد (واسیل[5]، 2008).
    سبای[6] (1997) نیز سرمایه فکری را سه جزء سرمایه انسانی (ظرفیتی برای انجام امور در جایگاه های مختلف، برای ایجاد دارایی های مشهود و دارایی های نامشهود)، سرمایه ساختاری (حق الاختراع، مفاهیم، مدل ها و سیستم های اداری وکامپیوتری) و سرمایه مشتری ( روابط با تامین کنندگان مواد اولیه و مشتریان) تعریف کرده می باشد. واسیل معتقد می باشد دانش یک ارزش اقتصادی می باشد و این ارزش به گونه فزاینده درحال افزایش می باشد و بیشتر در شرکت­هایی قابل رویت می باشد که، ارزش های مشهودکمتری داشته باشند (رس و بارونس[7]، 2005).
    بنتیس و هالند (2002) اعتقاد دارند سرمایه فکری ذخیره ای از دانش می باشد که در نقطه خاصی از زمان در یک سازمان یا بنگاه اقتصادی هست. در این تعریف ارتباط بین سرمایه فکری و یادگیری سازمانی مورد توجه قرار گرفته می باشد ( واسیل، 2008).
    به تازگی، محققان تعریف جامعی درمورد­ی سرمایه فکری ارایه کرده اند در این تعریف شرایط لازم برای شناسایی این دارایی نیز اظهار شده می باشد. “سرمایه فکری یک نوع دارایی می باشد که، توانایی بنگاه اقتصادی را برای ایجاد ثروت اندازه گیری می کند. این دارایی ماهیت عینی و فیزیکی ندارد و یک دارایی نامرئی[8] می باشد که ازطریق به کارگیری دارایی های مرتبط با منابع انسانی، عملکرد سازمانی و روابط خارج از بنگاه اقتصادی به دست می­آید. همه این ویژگی ها باعث ایجاد ارزش در درون سازمان می گردد و ارزش به دست آمده به دلیل این که یک پدیده کاملا درون سازمانی می باشد، قابلیت خرید و فروش ندارد” (رس و بارونس، 2005).
    مفهوم سرمایه انسانی ریشه در ادبیات اقتصادی دارد (بکر، 1996) در حقیقت ویژگی‌های کیفی افراد سرمایه آنها هستند. سرمایه انسانی نه سرمایه فیزیکی نه سرمایه‌ مالی به شمار می رود بلکه سرمایه انسانی به عنوان دانش، مهارت، خلاقیت وسلامت فرد تعریف شده می باشد. (بکر، 2002). بکر به این موضوع تصریح می کند که سرمایه انسانی، سرمایه فیزیکی و سرمایه ‌مالی همه به نحوی از اشکال سرمایه محسوب می شوند اما تفاوت آنها از این جا ناشی می گردد که یک فرد را نمی‌توان از مهارت ، سلامت و ارزش‌هایش جدا نمود در حالی که این امکان در مورد دارایی ها و اموال فرد هست. این به آن معناست که پایدارترین و تجدیدپذیرترین سرمایه همان سرمایه انسانی می باشد. براساس نظر شولتز در سال1971 تحصیلات رسمی و آموزش ابزاری مهم و حتی لازم و حیاتی برای بهبود ظرفیت‌های تولید هستند. هم چنین او سرمایه‌گذاری بر روی سرمایه انسانی به عنوان معیارهای ثبت نام آموزشی می داند. (شولتز، 1992). در اغلب موارد موفقیت سازمانی به افرادی بستگی دارد که سطح بالاتری از شایستگی‌ها را دارا هستند در چنین شرایطی می باشد که این افراد تبدیل به سرمایه‌های با ارزشی برای سازمان می شوند .به بیانی دیگر سرمایه انسانی را می‌توان به عنوان یکی از عوامل تولیدی که می تواند ارزش افزوده بالایی را برای سازمان و اجتماع داشته باشد قلمداد نمود. تعاریف جدیدی که از سرمایه انسانی شده می باشد سرمایه انسانی را مجموعه ای از ویژگی‌ها، تجارت زندگی، دانش، خلاقیت ، نوآوری و انرژی معرفی می نماید که افراد آن را جهت سرمایه‌گذاری در کار خود انتخاب می‌کنند (وذرلی، 2003). به تعبیری سرمایه انسانی عبارت می باشد از سرمایه‌گذاری بر روی منابع انسانی جهت افزایش بازدهی آنها که این هزینه ها با هدف بهره برداری در آینده انجام خواهد گردید. از این رو می باشد که: سازمان یادگیرنده سرمایه گذاری بر روی افراد را انتخاب می‌کنند به این خاطر که افراد در واقع سرمایه‌های انسانی با ارزشی میباشند که دارای کیفیت های متفاوتی هستند (بورود و تومولو2004). به گونه کلی می‌توان گفت که سرمایه سازمانی مجموعه‌ای منسجم از ویژگی های کیفی تحصیلی مهارتی و فرهنگی افراد سازمانی می باشد که سبب ایجاد ارزش افزوده برای سازمان گردد.
    [1] John Dewey
    [2] Slay
    [3] wetherly

    شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

    1 Edvinson & Malon
    2 Vasile
    3Sibay
    4 Rose & Barrons